Jan de Ruiter

Capita Selecta

Het geloof in paranormale zaken

J. de Ruiter

Januari 2011

 

 

Onze verre voorouders
 

Het is alleszins begrijpelijk dat in het verre verleden, door gebrek aan inzicht in de materie, voor veel fenomenen nog geen juiste verklaring mogelijk was. Homo sapiens zoekt echter wel een verklaring. Dit zal met name gelden als het gaat om opmerkelijke verschijnselen in de hem omringende wereld. Het gevolg zal dan zijn: vermeende verklaringen en vermeende oplossingen, die lang stand kunnen houden, omdat “tegenbewijzen” nog niet mogelijk zijn en vermeende oplossingen (bijv. bij ziekte) vaak de schijn van werking hebben.

 

Maar er speelden natuurlijk meer effecten, ook bij onze verre voorouders. Mensen merkten gaandeweg dat het rapporteren van een opmerkelijk verschijnsel belangstelling voor de rapporteur genereert, dat het kunnen geven van een verklaring voor een fenomeen indruk maakt en dat het weten van een oplossing, in het bijzonder bij ziekte, aanzien of zelfs macht geeft. Er zal dus vermenging ontstaan met trucmatige of gefantaseerde verschijnselen en oplossingen.

 

De hedendaagse situatie

 

Met het opkomen van de reguliere wetenschappen bleken vermeende verschijnselen, vermeende verklaringen en vermeende oplossingen niet gaandeweg te verdwijnen! Er bleef ruimte voor, erg veel zelfs, met vaak grote aantallen aanhangers. Vanuit wetenschappelijk perspectief lijkt dit in eerste instantie verbazingwekkend. Pseudo-wetenschappen bloeien echter, omdat tegenbewijzen ontbreken, lijken te ontbreken of het grote publiek ontgaan, terwijl daarentegen het aantal factoren dat bijdraagt aan de instandhouding groeit. De wetenschappelijke revolutie is nog niet gelukt (Kousbroek).

Waar we bij onze verre voorouders nog konden spreken van vermeende verschijnselen, vermeende verklaringen en vermeende oplossingen, bij gebrek aan inzicht in de materie, spreken we nu van paranormaal, met paranormaal als volgt gedefiniëerd:

onmogelijk / onmogelijk lijkend / in hoge mate onwaarschijnlijk vanuit de reguliere wetenschappen gezien.

Het doel van deze studie is niet het ontmaskeren van paranormale entiteiten (dat gebeurt al in ruime mate), maar primair het zicht krijgen op de oorzaken van het bestaan en de instandhouding van paranormale entiteiten, plus de relatie met reguliere wetenschap. Hoe kan het dat er zo’n groot aantal paranomale entiteiten is, ondanks de aanwezigheid van een behoorlijke hoeveelheid kennis en inzichten vanuit de reguliere wetenschap?

Deze vraag heeft mij jarenlang mateloos verwonderd en geïntrigeerd. Met name de publicaties van Nanninga (1), Eijgenraam (2), Renckens (3), Hulspas & Nienhuys (8), De Regt & Dooremalen (10) en Derksen (11) zijn hierbij een belangrijke katalysator voor een verdere zoektocht geweest.

 

Instandhoudende factoren voor het geloof in paranormale entiteiten

 

De sleutel tot het begrijpen van het wijdverbreide geloof in paranormale zaken ligt in het onderkennen van instandhoudende factoren. Deze factoren kunnen ingedeeld worden in vier categorieën:
 

  • instandhoudende factoren die in de mens zelf zijn verankerd;
  • instandhoudende factoren in de sfeer van ontbrekende kennis;
  • instandhoudende omgevingsfactoren;
  • instandhoudende factoren die specifiek zijn m.b.t. paranormale geneeswijzen;


In totaal heb ik 37 instandhoudende factoren kunnen vinden, resp. 6, 6, 10 en 15 voor de vier categorieën.

Deze lijst is aanzienlijk langer dan het totaal van de opsommingen van een aantal andere auteurs: Nanninga (1), Kurtz (2), Renckens (3), Borst (9), De Regt en Dooremalen (10).

Deze lange lijst maakt duidelijk hoe robuust het geloof in paranormale entiteiten vervlochten is in onze hedendaagse maatschappij en ook dat dit fenomeen veel meer omvat dan veelal gedacht wordt.
 

Paranormale entiteiten (ook wel kortweg paranormaliteiten genoemd) blijken in te delen in de volgende categorieën:

  • paranormale verschijnsele (verschijnselen: alle verschijnselen in de materiële wereld om ons heen),
  • paranormale vermogens (van mensen),
  • paranormale theorieën,
  • paranormale geneeswijzen.


Paranormale verschijnselen, paranormale vermogens en paranormale geneeswijzen zijn vaak gekoppeld aan een paranormale theorie (in een aantal gevallen van minimale omvang).
Onder pseudowetenschap versta ik een paranormale theorie van grotere omvang.

 

Zie Hulspas & Nienhuys (8) voor korte beschrijvingen van de meeste paranormaliteiten. Zie Nanninga (1) voor grondige en gedetailleerde beschrijvingen van een aantal belangrijke paranormaliteiten. Ook de geschiedenis van de parapsychologie (de studie van bijzondere vermogens van de menselijke geest) wordt in dit boek zeer duidelijk beschreven.

Zie Renckens (3) en Van Dijk (6) voor opsommingen van paranormale (lees: alternatieve) geneeswijzen.